EEN ISLAMITISCH PATROON INKLEUREN

Wie ooit rondliep in Isfahan (Iran) of Samarkand (Oezbekistan) wordt van de sokken geblazen door de patronen op monumentale moskeeën, scholen en mausolea. Is dit ‘decoratie’, ‘kunst’, ‘wiskunde’? De Amerikaanse onderzoekster Carol Bier verwijst naar aangebrachte teksten. Vanuit onze Westerse figuratieve blik ‘stellen de patronen niets voor’, zodat we ze misschien iets te eenvoudig beschouwen als ‘ornament’. Volgens haar staat een koranfragment als soera 59, verzen 21-24 niet toevallig op een mausoleum: ”…Dit zijn de vergelijkingen (voorbeelden, patronen) die wij voor de mensen maken; misschien zullen zij nadenken. Hij is God; er is geen god dan Hij, de kenner van het verborgene en het waarneembare…” . Ook de geometrische patronen bevatten zichtbare en onzichtbare lijnen en in tal van teksten wordt de studie van de meetkunde in verband gebracht met leren kijken en begrijpen van diepere inzichten. De Kunbad-i-Kabud, een 12e eeuws mausoleum in Marragha (Iran), werd in 2007 wiskundig wereldnieuws: ze zouden overeenkomen met Penrose betegelingen. Voor Carol Bier gaat het niet in de eerste plaats over Penrose of niet. Bier suggereert dat de toenmalige wiskundige kennis, uitbreidend vanuit vertalingen van het werk van Euclides en anderen in het Arabisch, tegelijk een uiting vond in experimenten met vormen en decoraties. De Islamitische kunst is niet representatief, maar expressief.

Een ongedateerd Perzisch document dat bewaard wordt in de Parijse Bibliothèque Nationale illustreert hoe overlappende tienhoeken een gelijkzijdige vijfhoekige ster genereren.

Meer nog dan door kijken en bewonderen maak je door het zelf tekenen van patronen echt kennis met symmetrieën en verhoudingen. Je krijgt hier de kans om stapsgewijs een 12e eeuws patroon uit een moskee in Caïro (Egypte) op te bouwen en te kleuren. Ga aan de slag met passer en liniaal en zie hoe je stapsgewijs binnen een rechthoek een twaalfpuntige rozet doet ontstaan.